Adıge (Çerkes) dillerinin tüm dijital platformlar için doğru bir klavyeye ihtiyacı vardı. Kod sayfası 1251 Rusça dili “Ӏ” ve “ӏ” (Kiril harf palocka veya küçük palocka) karakterlerini içermediği için Adıgece ve Kabartayca yazarken bu harflerin yerine Latin büyük harfi “i”, Latin küçük harfi “L” veya “1” rakamı kullanılmaktaydı. Bu durum, bilgisayarlar ve dijital sistemler için birçok karışıklığa neden oluyordu. Bu nedenle yüksek lisans tezimi hazırlarken Windows ve macOS için birer klavye örneği hazırlamıştım. İhtiyaçlar doğrultusunda Windows klavyesini geliştirmeye devam ediyorum. Gerekli teknik imkanları sağladığımda macOS ve Linux için de güncel Windows klavyesinin paralelinde birer klavye düzeni hazırlayıp yayımlayacağım. Güncel Windows sürümünü aşağıdaki bağlantılardan edinebilirsiniz.
.zip dosyasını indirmek için aşağıdaki butona veya bağlantıya tıklayın:
Windows 7-11 için Adıgece & Kabartayca klavye indir
Nasıl kurulur:
İlk defa yüklemek için:
- İndirilen .zip dosyasına sağ tıklayın ve sağ tıklama menüsündeki “Tümünü çıkar…” komutuna tıklayın. Daha sonra sihirbazın adımlarını izleyin.
- Dosyaları çıkardıktan sonra hedef klasöre gidin ve “setup.exe” dosyasına çift tıklayın ve kurulumu bitirene kadar adımları izleyin.
- Ekranın sağ alt kısmında bulunan klavye listesinde “Adyghe & Kabardian – ady & kbd” klavyesini göremiyorsanız bilgisayarınızı yeniden başlatın.
Yeni sürüme yükseltmek için:
- Bilgisayarınızın Windows sürümüne bağlı olarak Ayarlar bölümünden Yüklü Uygulamalar bölümünü açın.
- “Adyghe” yazan uygulamayı kaldırın.
- Dil ve klavye ayarlarında Rusça altında yüklü olan klavye düzenlerinden RU-Adyghe olan klavye duruyorsa kaldırın.
- İndirilen .zip dosyasına sağ tıklayın ve sağ tıklama menüsündeki “Tümünü çıkar…” komutuna tıklayın. Daha sonra sihirbazın adımlarını izleyin.
- Dosyaları çıkardıktan sonra hedef klasöre gidin ve “setup.exe” dosyasına çift tıklayın ve kurulumu bitirene kadar adımları izleyin.
- Ekranın sağ alt kısmında bulunan klavye listesinde “Adyghe & Kabardian – ady & kbd” klavyesini göremiyorsanız bilgisayarınızı yeniden başlatın.
Klavye Düzenleri:
Normal Düzen:
Büyük Harf (Caps Lock) Düzeni:
Üst Karakter (Shift) Düzeni:
Alt Gr Düzeni:
Ctrl Düzeni:
Özel Notlar:
Bu klavye düzeni UTF-8 standardını temel alır. Eğer UTF-8 standardını desteklemeyen bir windows programı kullanıyorsanız bazı karakterler belirtildiği gibi görünmeyebilir. Adıge (Çerkes) dilleri de büyük-küçük harf ayrımı olan dillerdir. Alfabedeki “ӏ” karakteri sadece bazı harflerde tamamlayıcı işaret olmayıp, başlı başına bir ses karşılığı olan bir harftir. Bu nedenle bu klavye düzeninde bu ses için ayrı ayrı büyük [“Ӏ”Kiril Harf Palocka (U+04C0)] ve küçük [“ӏ” Kiril Küçük Harf Palocka (U+04CF)] harflerinin kullanılması tercih edilmiştir. Ayrıca kendi başlarına asla kullanılmayan “Ъ, ъ” ve “Ь, ь” karakterleri dahi büyük-küçük ayrımına uygun olarak kullanılırken Palocka karakterinin tek başına sadece büyük harf olarak kullanılması anlamsızdır. Android klavye yazılımı GBoard‘ta, yaptığım açıklama ve bilgilendirme sonucu bu eksikliğini gidermiş, 2025 sonu itibariyle, yeni sürümlerinde buradaki windows klavyesine paralel olarak büyük ve küçük Palocka karakterlerinin uygun şekilde kullanılabilmesini sağlamıştır.
Kaynak kodu, lisans ve atıf:
Klavyenin kaynak dosyası, sürüm geçmişi ve üç dildeki belgeleri GitHub’da açık olarak yayımlanmaktadır: github.com/nemerko/circassian-keyboards
Her sürüm Zenodo’da arşivlenmektedir. Akademik atıf için kalıcı tanımlayıcı (DOI): 10.5281/zenodo.22216981
Lisans: Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası (CC BY 4.0) — kaynak göstermek koşuluyla kullanabilir, değiştirebilir ve dağıtabilirsiniz.
Bu klavyenin ilk sürümü aşağıdaki yüksek lisans tezi kapsamında hazırlanmıştır:
Nemlioğlu, M. U. (2018). Bilişim ve internette Adıge dilinin kullanımının yaygınlaşmasının sağlanması [Yüksek lisans tezi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi, tez no. 530426. tez.yok.gov.tr