{"id":227,"date":"2017-03-15T22:32:48","date_gmt":"2017-03-15T20:32:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.nemerko.org\/?p=227"},"modified":"2024-03-24T22:21:39","modified_gmt":"2024-03-24T20:21:39","slug":"turkish-14-mart-adige-dili-gunu-2017","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.nemerko.org\/en\/turkish-14-mart-adige-dili-gunu-2017\/","title":{"rendered":"(T\u00fcrk\u00e7e) 14 Mart Ad\u0131ge Dili G\u00fcn\u00fc ve Ad\u0131ge (\u00c7erkes) Dilinin Bug\u00fcn\u00fc*"},"content":{"rendered":"

Sorry, this entry is only available in T\u00fcrk\u00e7e<\/a>. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.<\/p> $\"\"$ <\/a>Bug\u00fcn 14 Mart 2017. \u00d6\u011fretmen Bersey Vumar\u2019\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 ilk Ad\u0131gece okuma kitab\u0131n\u0131n yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnden beri 164 y\u0131l oldu. Ashamafe Davut ve Nikolay Yakovlev\u2019in birlikte haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131, 1938 de resmen kabul edilen ve bug\u00fcn halen kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z alfabenin temelleri bu kitapta at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. 14 Mart g\u00fcn\u00fc, Rusya Federasyonuna ba\u011fl\u0131 Ad\u0131ge Cumhuriyeti ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nca \u201cAd\u0131ge Dili G\u00fcn\u00fc\u201d olarak kabul edildi\u011fi 2000 y\u0131l\u0131ndan beri kutlanmaktad\u0131r.<\/p>\n

2010 y\u0131l\u0131nda UNESCO\u2019nun yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 kaybolmaya y\u00fcz tutmu\u015f diller atlas\u0131nda \u201csavunmas\u0131z\u201d olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lan Ad\u0131ge dili \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar bug\u00fcn geli\u015ferek devam ediyor. \u00dcniveristemizin Fen Edebiyat Fak\u00fcltesinde a\u00e7\u0131lan ve 2013-2014 \u00f6\u011fretim y\u0131l\u0131nda ilk \u00f6\u011frencileri ile tan\u0131\u015fan, Kafkas Dilleri ve K\u00fclt\u00fcrleri B\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u00c7erkes Dili ve Edebiyat\u0131 Anabilim Dal\u0131 sayesinde bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de de Ad\u0131ge dili ve edebiyat\u0131 alan\u0131nda akademik ve bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Her ge\u00e7en y\u0131l lisans ve y\u00fcksek lisans d\u00fczeyinde \u00f6\u011frenci say\u0131s\u0131 artan B\u00f6l\u00fcm\u00fcm\u00fcz\u00fcn yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar bu kadim dilin ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn gelece\u011fine katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n

Bug\u00fcn k\u00fclt\u00fcrler ve medeniyetler be\u015fi\u011fi Anadolu\u2019da halen ya\u015fayan her dil i\u00e7in oldu\u011fu gibi Ad\u0131ge dili de bir k\u00fclt\u00fcr miras\u0131m\u0131zd\u0131r. Binlerce y\u0131ll\u0131k ge\u00e7mi\u015fi olan bir k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve birikimi g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ta\u015f\u0131yan bu dilin de ya\u015famas\u0131 ve ya\u015fat\u0131lmas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019mizin k\u00fclt\u00fcrel gelece\u011fi ve zenginli\u011fi i\u00e7in \u00f6nemli bir de\u011fer te\u015fkil etmektedir.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fam tarz\u0131m\u0131z\u0131n de\u011fi\u015fmesi ve k\u00f6y ya\u015fam\u0131ndan kent ya\u015fam\u0131na ge\u00e7i\u015fler, yeni nesillerin Ad\u0131ge dilini anadil olarak \u00f6\u011frenmelerinde birtak\u0131m sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131na neden olmu\u015ftur. Geli\u015fen teknolojiler ve de\u011fi\u015fen ya\u015fam bi\u00e7imi ile bir\u00e7ok dil gibi Ad\u0131ge dili de ba\u015fka diller kar\u015f\u0131s\u0131nda zay\u0131f kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

2012 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan ve Milli E\u011fitime ba\u011fl\u0131 okullarda bug\u00fcn de devam eden Ya\u015fayan Diller ve Leh\u00e7eler se\u00e7meli derslerinde \u00e7ocuklar\u0131m\u0131za \u00f6\u011fretilmeye ba\u015flamadan \u00f6nce, bir\u00e7ok \u00c7erkes aile bu dili \u00e7ocuklar\u0131na \u00f6\u011fretmeyi gereksiz g\u00f6rmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u00c7ocuklar\u0131n\u0131n gelecek \u00f6\u011frenim hayat\u0131 i\u00e7in kendi ana dilleri yerine ba\u015fta \u0130ngilizce olmak \u00fczere di\u011fer Avrupa dillerini \u00f6\u011frenmeleri i\u00e7in gayret g\u00f6stermekteydi. Bu ailelerce Ad\u0131ge dilinin kullan\u0131m sahas\u0131 olarak gelece\u011fi olmayan bir dil oldu\u011fu san\u0131l\u0131yordu. 2012 y\u0131l\u0131nda ilk Ad\u0131gece se\u00e7meli dersi i\u00e7in D\u00fczce\u2019de bulunan Uzunmustafa ilk\u00f6\u011fretim okulunda a\u00e7\u0131lan s\u0131n\u0131fta ba\u015flayan orta\u00f6\u011fretim d\u00fczeyindeki Ad\u0131gece \u00f6\u011fretimi, t\u00fcm T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan \u00c7erkesler i\u00e7in cesaret verici oldu. Bug\u00fcn bir\u00e7ok ilde orta \u00f6\u011fretim d\u00fczeyinde bu dil halen \u00f6\u011fretilmeye devam edilmekte, giderek tercih edilme oran\u0131 da artmaktad\u0131r.<\/p>\n

Ad\u0131ge dili yap\u0131s\u0131 ve s\u00f6zc\u00fckleri ile asl\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir anlat\u0131m dilidir. Her bir ses ve hecesine kadar en az bir anlam bar\u0131nd\u0131r\u0131yor olmas\u0131, bug\u00fcn ya\u015fayan d\u00fcnya dilleri aras\u0131nda en \u00e7ok sese sahip olan dillerden biri olmas\u0131 gibi \u00f6zellikleri bu dilin g\u00fc\u00e7l\u00fc bir anlat\u0131m dili olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Maalesef g\u00fcnl\u00fck hayatta kullan\u0131m\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131l i\u00e7erisinde giderek azalm\u0131\u015f olmas\u0131, bug\u00fcn \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi ve \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir\u00e7ok sorunlar do\u011furmu\u015ftur.<\/p>\n

Bug\u00fcn Ad\u0131geler d\u00fcnyada 45\u2019ten fazla \u00fclkede da\u011f\u0131n\u0131k olarak ya\u015famaktad\u0131rlar. Her biri ya\u015famlar\u0131n\u0131n devam\u0131 i\u00e7in \u00f6ncelikle i\u00e7lerinde ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00fclkenin dilini \u00f6\u011frenmek ve kullanmak zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131r. Bu da Ad\u0131ge dilinin g\u00fcnl\u00fck kullan\u0131m dili olarak ikinci tercih durumuna d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Pek \u00e7ok nedenin yan\u0131nda nedenlerinden biri de g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131zda kullanmak zorunda oldu\u011fumuz teknolojiler i\u00e7in gerekli dil se\u00e7enekleri aras\u0131nda bulunmamas\u0131d\u0131r. Tabi ki tek ba\u015f\u0131na bili\u015fim alan\u0131 bir dilin tercih edilen konuma gelmesi i\u00e7in yeterli de\u011fildir.<\/p>\n

Bir dilin bug\u00fcn \u00f6\u011frenilmesi \u00f6ncelikli tercih edilen dil olabilmesi i\u00e7in yaln\u0131z g\u00fc\u00e7l\u00fc bir edebiyat dili olmas\u0131 yetmez. Yeni yeti\u015fen nesillerce ilgi g\u00f6rebilmesi i\u00e7in, edebiyat dili olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda, sanat dili, teknoloji dili, e\u011fitim \u00f6\u011fretim dili vb. bir\u00e7ok alanda da i\u015flevsel dil olarak g\u00f6r\u00fclmesi gerekir.<\/p>\n

$\"\"$ <\/a>Bu dilin, gelecek nesillere aktar\u0131labilmesi, binlerce y\u0131ll\u0131k birikimi bar\u0131nd\u0131ran k\u00fclt\u00fcr miras\u0131n\u0131n yok olmamas\u0131 i\u00e7in \u015f\u00fcphesiz \u00f6ncelikle bu dili anadili olarak konu\u015fanlar\u0131n \u00e7aba g\u00f6stermesi gerekir. T\u00fcm d\u00fcnyadaki Ad\u0131gelerin okuma yazmay\u0131 \u00f6\u011frenerek aralar\u0131ndaki ileti\u015fimde kullanmalar\u0131 ve yaz\u0131l\u0131 kaynaklar\u0131 \u00e7o\u011faltmalar\u0131 birincil derecede \u00f6nem arz etmektedir. Dolay\u0131s\u0131yle; \u201cs\u00f6z u\u00e7ar yaz\u0131 kal\u0131r\u201d. Hititler d\u00f6neminde Hitit insanlar\u0131 \u00e7ivi yaz\u0131lar\u0131n\u0131 o ta\u015flara kaz\u0131masalard\u0131 \u015fimdi biz Anadolu\u2019muzun en eski uygarl\u0131klar\u0131ndan biri olan ve Hititlerden \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f Hatti medeniyetinden nas\u0131l haberdar olabilirdik?<\/p>\n

Bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de, Ad\u0131gelerin yo\u011fun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 hemen her yerde dernekler taraf\u0131ndan Ad\u0131gece okuma yazma kurslar\u0131 d\u00fczenlenmektedir. Zaten dili bilen birisi i\u00e7in okuma yazma \u00f6\u011frenmek zor bir i\u015f de\u011fildir. Biraz zaman ve biraz \u00e7aba ile k\u0131sa zamanda Ad\u0131gece yaz\u0131lm\u0131\u015f kitaplar ve eserler okuyabilir hale gelinebilir.<\/p>\n

Ad\u0131ge dilinin akademik olarak ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, bilim, ekonomi ve sanat gibi alanlarda da i\u015flevsel olabilmesi i\u00e7in yaln\u0131zca Ad\u0131gelerin bu dili konu\u015fuyor olmas\u0131 da yetmez. \u00dcniversitelerde, enstit\u00fc ve fak\u00fcltelerinde \u00e7al\u0131\u015fan bilim insanlar\u0131na da \u00f6nemli g\u00f6revler d\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n

K\u00fcreselle\u015fme s\u00fcrecinin etkileriyle ve geli\u015fen bili\u015fim teknolojileri sayesinde, g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131zda \u00e7ok kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z teknoloji \u00fcr\u00fcnlerinde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan 180\u2019den fazla dil se\u00e7eneklerinin aras\u0131nda Ad\u0131ge dilinin olmamas\u0131 \u00f6nemli bir eksikliktir. Bilgisayar yaz\u0131l\u0131mlar\u0131nda ve internet sitelerinde Ad\u0131ge dilinde men\u00fcler, yard\u0131m metinleri, kullan\u0131m klavuzlar\u0131 vb. ayr\u0131nt\u0131lar olmad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcddet\u00e7e bilin\u00e7 altlar\u0131m\u0131zda Ad\u0131ge dili i\u015flevsel g\u00f6r\u00fclmeyecek ve hak etti\u011fi ilgiyi bulamayacakt\u0131r. Bug\u00fcn\u00fcn teknolojik imkanlar\u0131 bu gibi ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in yeterli altyap\u0131ya sahiptir.<\/p>\n

Son y\u0131llarda baz\u0131 \u00e7evrelerce, mevcut kullan\u0131lan Ad\u0131ge alfabesinin yetersizli\u011finden s\u00f6z edilerek farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm ve alfabe aray\u0131\u015flar\u0131na da (Latin alfabesi) girildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Hem dilin zenginli\u011finin temel kayna\u011f\u0131 olan ses zenginli\u011fini korumak hem de t\u00fcm leh\u00e7e ve \u015fivelerinin bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zc\u00fckleri yazabilmek i\u00e7in bug\u00fcn kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z alfabe yeterlidir. Mevcut bilgisayarlar, ak\u0131ll\u0131 telefonlar, dijital s\u00f6zl\u00fck programlar\u0131, online \u00e7eviri ara\u00e7lar\u0131, internet siteleri ve yaz\u0131l\u0131mlar gibi teknolojilerde Ad\u0131ge dilinin kullan\u0131m\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131nda Ad\u0131ge alfabesi ile ilgili bir engel yoktur. \u00c7ok dilli yaz\u0131l\u0131mlar geli\u015ftirmede kullan\u0131lan ara\u00e7lar\u0131n temeli y\u0131llar \u00f6nce sa\u011flanm\u0131\u015f durumdad\u0131r. ISO 639-2 dil kodlar\u0131 standard\u0131na g\u00f6re \u00fc\u00e7 harfli kod tablosunda \u201cady\u201d kodu ile Ad\u0131ge diline yer verilmi\u015f bulunmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin; Google Translate\u2019i inceleyecek olursak, Kiril telmelli alfabe kullanan 9-10 dilde \u00e7eviri yapabiliyor olmas\u0131, Ad\u0131ge alfabesinin Kiril temelli olu\u015funun teknolojisel anlamda bir engel do\u011furmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6stermektedir. Ayr\u0131ca ge\u00e7en y\u0131l (2016) bahar d\u00f6neminde bu sat\u0131rlar\u0131n yazar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fma ve \u00c7erkes Dili ve Edebiyat\u0131 Laboratuvar\u0131nda yap\u0131lan testler g\u00f6stermi\u015ftir ki, gerekli kaynaklar\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ve ekip \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 sonucu, bu otomatik \u00e7eviri arac\u0131nda Ad\u0131ge dili de kolayl\u0131kla yerini alabilir. Bunun i\u00e7in yeniden alfabe icat etmeye de\u011fil, mevcut alfabeyi \u00f6\u011frenmeye ve kullanmaya ihtiyac\u0131m\u0131z vard\u0131r.<\/p>\n

D\u00fcnyada Ad\u0131ge dili \u00fczerine 2000\u2019li y\u0131llardan beri yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar ve sonu\u00e7lar\u0131 \u015funu g\u00f6steriyor; art\u0131k Ad\u0131ge dili bir\u00e7oklar\u0131n\u0131n zannetti\u011fi gibi kaybolmaya y\u00fcz tutmu\u015f bir dil de\u011fil. Ancak gerekli \u00e7aba g\u00f6sterilmez ise k\u0131sa zamanda bu duruma d\u00fc\u015fme riski olan bir dildir. Bu nedenle \u201c\u00fcmit kesilen hasta\u201d olarak g\u00f6r\u00fclmemeli, fakat iyile\u015fme s\u00fcrecinde oldu\u011funun bilinciyle hareket edilmelidir. Hepimizin Ad\u0131ge Dili G\u00fcn\u00fc kutlu olsun.<\/p>\n

Sayg\u0131lar\u0131mla.<\/p>\n

Nemerko U\u011fur.<\/p>\n

14 Mart 2017, D\u00fczce.
\nD\u00fczce \u00dcniversitesi Cumhuriyet Konferans Salonu<\/p>\n

_________________________________________<\/p>\n

(*) 14 Mart 2017 Ad\u0131ge Dili G\u00fcn\u00fc nedeniyle D\u00fczce \u00dc. Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc \u00c7erkes Dili ve Edebiyat\u0131 Anabilim Dal\u0131 \u00f6\u011frencisi M. U\u011fur Nemlio\u011flu\u2019nun D\u00fczce \u00dcniversitesi\u2019ndeki Cumhuriyet Konferans Salonu\u2019nda yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131d\u0131r.\n

Click to rate this post!<\/div>

[Total: 3<\/span> Average: 4<\/span>]<\/span><\/div>